Javën e kaluar, në një ofensivë befasuese, grupi rebel jemenas i njohur si Houthit pushtoi territore pranë ngushticës strategjike Bab el-Mandeb në Detin e Kuq. Me këtë veprim, ata hapën një front të ri dhe të paqëndrueshëm në luftën destabilizuese mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, ndërsa lanë Arabinë Saudite, një armike të vjetër të rebelëve, në kërkim të aleatëve dhe duke u përpjekur me nxitim të gjejë një përgjigje.
Përparimet e ndryshme ushtarake të Huthive kanë tronditur Jemenin që prej vitit 2014. Atë vit, grupi, emri zyrtar i të cilit është Ansar Allah, u shfaq fuqishëm në skenë duke pushtuar Sana’an, kryeqytetin e vendit, një hap i guximshëm në shndërrimin e tyre nga një milici modeste në sundues të territoreve të mëdha të Jemenit. Kjo çoi në më shumë se një dekadë konflikti me një grup të larmishëm kundërshtarësh jemenas, si edhe me Arabinë Saudite.
Megjithatë, asgjë në këtë luftë nuk është dukur aq tronditëse apo me pasoja sa sulmi i vrullshëm i javës së kaluar, i cili u përqendrua në pushtimin e Mokhas, një qytet-port i rëndësishëm në Detin e Kuq, dhe Perimit, një ishull i vogël në hyrjen jugore të kësaj rruge ujore. Të dyja këto pika i vendosin Houthit brenda rrezes së goditjes ndaj çdo anijeje që përpiqet të kalojë nëpër ngushticën e ngushtë. Rebelët tani kontrollojnë të gjithë vijën bregdetare të Jemenit në Detin e Kuq.
Përballë ofensivës, forcat kundërshtare – kryesisht të trajnuara, pajisura dhe mbështetura nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe – dukej se u shkrinë. “Rezultati është katastrofik”, më tha Amr al-Bidh, një zyrtar i lartë i Këshillit Tranzicional Jugor të Jemenit, një grup separatist që është përplasur me Huthit. “Kjo ka krijuar gjithë këta sinjale alarmi.”
Jo vetëm që lufta ishte rikthyer në Jemen, por pasiguria kishte përfshirë edhe Detin e Kuq, i cili kishte shërbyer si një rrugë alternative e besueshme për transportin e naftës nga Gjiri Persik që kur Irani filloi të bllokonte ngushticën e Hormuzit, hyrjen në këtë gji, në fillim të këtij viti.
Në mars, Arabia Saudite, për shkak të kufizimeve të transportit detar në Gjirin Persik, filloi të transportonte naftën bruto përmes një tubacioni që shtrihet nga Provinca Lindore e mbretërisë deri në portin Yanbu në Detin e Kuq, në bregun perëndimor.
Frika se Irani dhe aleati i tij i ngushtë, Huthit, po kontrollojnë de facto dy nga pikat më të rëndësishme të ngushtimit të rrugëve detare në botë tronditi tregjet globale të energjisë. Më pas, javën e kaluar, një sulm me dron që Arabia Saudite tha se ishte nisur nga milici të mbështetura nga Irani brenda Irakut goditi tubacionin, duke shkaktuar rritje të çmimit të një fuçie nafte Brent, standardi global në tregjet e naftës.
Zyrtarët huthi u përpoqën të qetësonin frikën lidhur me synimet e tyre. Megjithëse më parë kishin njoftuar një bllokadë detare ndaj Arabisë Saudite, kalimi përmes Detit të Kuq mbeti “i sigurt dhe i rregullt”, tha zëdhënësi i Huthive, Mohammed Abdulsalam, në një postim në X më 10 shtator. Ngushtica dhe Deti i Kuq “nuk përballen me asnjë rrezik” nga ana e Jemenit.
Por videot e shpërndara gjerësisht në rrjetet sociale tregonin se rebelët po festonin gjithashtu, duke e cilësuar ofensivën e tyre si një goditje ndaj ndërhyrjes së huaj dhe si një pikë kthese strategjike që mund të ndryshojë ekuilibrin e luftës tashmë të ngrirë prej kohësh në Jemen. “Projekti amerikano-saudit që synonte rajonalizimin dhe copëtimin e Jemenit është rrëzuar”, shkroi një komentator në Saba, agjencia e lajmeve e drejtuar nga Huthit. Kontrolli mbi ngushticën Bab el-Mandeb do t’u shërbente “interesave kombëtare të Jemenit” dhe “sigurisë kombëtare arabe dhe islame”.
Shtetet e Bashkuara, të cilat vitin e kaluar zhvilluan një fushatë ushtarake gati dy mujore kundër Huthive, duke i dëmtuar rëndë, por pa i mposhtur, kanë sinjalizuar se këtë herë mund të përshtaten me rebelët. Reuters raportoi se zyrtarë amerikanë u takuan me përfaqësues të Huthive në Oman fundjavën e kaluar dhe morën garanci se nuk do të kishte sulme ndaj anijeve amerikane në Detin e Kuq.
Presidenti Donald Trump, duke folur me gazetarët të shtunën e kaluar, dukej se nuk ishte veçanërisht i alarmuar nga suksesi i grupit. Houthit “na telefonuan dhe nuk duan të luftojnë me ne”, tha ai. “Ata nuk duan që ne të shkojmë kundër tyre.” Ekziston “një vend”, shtoi Trump, me të cilin Houthit “nuk janë shumë të kënaqur” – një referencë e dukshme ndaj Arabisë Saudite. “Do ta rregullojmë këtë”, tha Trump.
Megjithatë, disa ditë më vonë, nuk kishte asnjë shenjë se sauditët dhe Houthit po ulnin tensionet apo se Shtetet e Bashkuara, partneri i mbrojtjes së mbretërisë, do të ofronin menjëherë mbështetje të drejtpërdrejtë ushtarake.
Axios kishte raportuar se princi i kurorës saudite, Mohammed bin Salman, e kishte telefonuar dy herë Trumpin ndërsa Houthit përparonin, duke kërkuar sulme ajrore amerikane kundër rebelëve. Trump, i cili kishte nënshkruar atë që Shtëpia e Bardhë e quajti një marrëveshje “historike” të mbrojtjes me sauditët në nëntor 2025, nuk pranoi.
Dhe pak analistë presin që Turqia dhe Pakistani, të cilat gjithashtu së fundmi nënshkruan një pakt të përbashkët mbrojtjeje me sauditët, të angazhojnë trupa në Jemen. Të martën, Arabia Saudite i bëri thirrje komunitetit ndërkombëtar të paraqiste një front të bashkuar.
“Siguria e rrugëve ujore detare është një përgjegjësi kolektive që kërkon një partneritet aktiv ndërkombëtar”, tha ambasadori i mbretërisë në Kombet e Bashkuara, Abdulaziz Alwasil, në një mbledhje urgjente të Këshillit të Sigurimit për krizën. Arabia Saudite, shtoi ai, “nuk ka lënë gur pa lëvizur për të ndihmuar Jemenin të arrijë paqen, stabilitetin dhe prosperitetin”.
Arabia Saudite, ndërsa qytetet dhe instalimet e saj të naftës janë vënë nën sulmet e Huthive, po përballet me pasojat e politikës së saj në Jemen. Për momentin, mbretëria po vepron e vetme, duke kryer sulme ajrore në të gjithë Jemenin për të forcuar aleatët e saj të dobësuar në terren. Por, në një tjetër goditje, mediat huthi transmetuan të mërkurën një video që, sipas tyre, tregonte një avion luftarak saudit të rrëzuar nga rebelët me një raketë të prodhuar në vend.
Në të gjithë Jemenin, frontet e luftës po rihapen, jo vetëm në bregdet, por edhe më në lindje, në provincën Taiz dhe në provincën e pasur me naftë Marib, në Jemenin qendror, me luftime që kanë shkaktuar vdekjen e qindra personave, sipas Huthive dhe kundërshtarëve të tyre.
Nëpër peizazhin e thyer që e ka bërë Jemenin të njohur për bukurinë e tij, videot e luftimeve të ditëve të fundit treguan njerëz që vdisnin në mënyrë të dhunshme në male shkëmbore dhe në hapësira të shkreta. Brenda pak ditësh, të paktën 100 mijë njerëz ishin zhvendosur për shkak të luftimeve, tha agjencia e Kombeve të Bashkuara për refugjatët. Më shumë se 2,400 njerëz në Jemen kishin hipur në varka dhe kishin ikur përmes Detit të Kuq drejt Xhibutit.
“Pjesa optimiste e imja thotë se ka gjithmonë shpresë, gjithmonë ka një rrugë për diplomacinë dhe një zgjidhje politike”, tha Ahmed Nagi, analist i lartë në International Crisis Group, i cili fokusohet te Jemeni. Por sauditët, të poshtëruar nga humbjet e tyre në Jemen, duket se mund të reagojnë ashpër. Ndërsa Huthit, të fuqizuar nga fitoret e tyre, tashmë po konsolidojnë pozicionet. “Situata në Jemen po shkon nga keq në më keq”, tha ai.
Pushtimi i Sana’as nga rebelët në vitin 2014 nxiti një ndërhyrje ushtarake nga një koalicion shtetesh arabe të udhëhequr nga Arabia Saudite – me mbështetje të inteligjencës, logjistikës dhe municioneve nga SHBA-ja – që synonte mposhtjen e Huthive. Arkitekti i saj ishte Mohammed bin Salman, tashmë udhëheqësi de facto i Arabisë Saudite, i cili në atë kohë shërbente si ministër i Mbrojtjes.
Sauditët, të zhytur atëherë në një luftë të ftohtë rajonale me Iranin, i shihnin Houthit si një forcë proksi të Iranit që kërcënonte kufijtë e mbretërisë. Megjithëse Houthit nuk e fshihnin afërsinë e tyre me Iranin – dhe armiqësinë e përbashkët ndaj Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara – shkalla e bashkëpunimit të tyre për vite me radhë ishte objekt debati dhe rebelët kryesisht konsideroheshin se vepronin në interesin e tyre.
Në atë kohë, Jemeni ishte i ndarë nga vijat e frontit dhe drejtohej nga autoritete rivale: Houthit në veri dhe në jug qeveria që rebelët kishin dëbuar nga Sana’a. Asnjëra palë nuk ishte në gjendje t’u siguronte shërbime qytetarëve të dëshpëruar nga lufta e pafund dhe varfëria endemike, të cilët shpesh liheshin të kujdeseshin vetë për mbijetesën.
Ndërkohë, qeveria e jugut gëzonte njohje ndërkombëtare, por ishte shumë nën ndikimin e mbështetësve të saj sauditë. Vitet kaluan dhe koalicioni i udhëhequr nga Arabia Saudite bëri pak përparim kundër Huthive. Në vend të kësaj, fushata u bë e njohur për një luftë ajrore të pamatur dhe vdekjeprurëse, e cila vriste rregullisht civilë – përfshirë në dasma, funerale dhe në fabrikat ku ata punonin.
Sulmet ishin shpesh më të ashpra në veriun e largët të Jemenit, bastioni i rebelëve dhe rajoni ku lëvizja Huthi ishte themeluar në vitet ’90. Lufta e zhyti Jemenin në mjerim. Ndërsa një bllokadë ajrore dhe detare e vendosur nga Arabia Saudite kontribuoi në shpërthime sëmundjesh dhe kushte të ngjashme me urinë, Houthit rrethuan qytete dhe ndërtuan një shtet tejet të izoluar dhe represiv, duke burgosur kritikët dhe punonjësit humanitarë.
Më pas, në vitin 2021, pas vitesh kritikash për lidhjen e saj me luftën saudite, Shtetet e Bashkuara njoftuan se po i jepnin fund të gjithë “mbështetjes për operacionet sulmuese”. Një armëpushim i ndërmjetësuar nga Kombet e Bashkuara vitin pasues i dha Jemenit një periudhë qetësie relative.
Vendi nuk qëndroi i qetë për shumë gjatë. Në vitin 2023, në fillim të luftës në Gaza, Huthit, të cilët ende kontrollonin zonat më të populluara të Jemenit, filluan të sulmonin anijet në Detin e Kuq, duke thënë se po vepronin në solidaritet me palestinezët.
Në vitin 2025, gjatë fushatës amerikane kundër Huthive, ushtria amerikane tha se sulmet ajrore goditën qindra objektiva, përfshirë depo armësh dhe sisteme të mbrojtjes ajrore. Një përllogaritje nga organizata jofitimprurëse monitoruese Airwars zbuloi se fushata vrau të paktën 224 civilë.
Në kohën kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli sulmuan Iranin në shkurt, kishte një “ndërlidhje mes strategjisë së Huthive dhe strategjisë iraniane”, tha Nagi. Houthit e panë sulmin jo thjesht si një goditje kundër Teheranit, por kundër “të gjithë Boshtit të Rezistencës”, rrjetit të milicive aleate të Iranit në të gjithë rajonin, përfshirë ato në Liban dhe Irak.
Ndërsa marrëdhëniet mes Huthive dhe Iranit u forcuan, një tjetër partneritet lufte në Jemen, ai mes Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, po shpërbëhej. Dy fuqitë e Gjirit – miq në periudhat më të mira, por më shpesh rivale – u përplasën rëndë pasi forcat e mbështetura nga Emiratet në Jemen, në fund të vitit të kaluar, pushtuan territore në dy provinca lindore, përfshirë zona të kontrolluara nga grupet e mbështetura nga Arabia Saudite.
Emiratet njoftuan se po tërhiqnin trupat e tyre të mbetura nga vendi pasi sauditët bombarduan një ngarkesë armësh të Emirateve që po dërgohej drejt Jemenit.
Më pas, në korrik, çdo gjë që kishte mbetur nga armëpushimi mes sauditëve dhe Huthive u shemb, pasi sauditët, të cilët kontrollojnë hapësirën ajrore të Jemenit, refuzuan të lejonin një avion iranian të ulej në aeroportin e Sana’as. Avioni u ul në qytetin-port Hodeida, të kontrolluar nga Huthit.
“Ky ishte shkëndija që ndezi krizën”, shpjegoi Nagi. Dhe, ndërsa konflikti u përshkallëzua, tha ai, Houthit duhej të zgjidhnin se ku do të dërgonin më tej luftëtarët e tyre. Një mundësi e dukshme ishte provinca Marib, e cila, me pasuritë e saj të naftës, do t’u jepte rebelëve një kartë të fuqishme në përpjekjet për të siguruar lëshime në çdo negociatë të ardhshme me sauditët dhe aleatët e tyre në Jemen.
Në vend të kësaj, ata shkuan drejt bregdetit, ku interesat e tyre për kontrollin e një pike të rëndësishme ngushtimi të transportit detar përputheshin me ato të Iranit. Kur rebelët u vërsulën drejt jugut, ata zbuluan se po përparonin përmes një dere pothuajse të hapur.
Ndërsa Houthit iu afruan Detit të Kuq, zona mbrohej nga disa formacione të armatosura që nominalisht kontrolloheshin nga sauditët. Por shpejt u bë e qartë se mes grupeve kishte mosbesim, pasi ato u përgjigjeshin komandantëve të ndryshëm dhe nuk kishin mbikëqyrjen e një qendre të unifikuar operacionesh.
Unë fola me një zyrtar jemenas, pjesë e qeverisë së njohur ndërkombëtarisht në jug, i cili i përshkroi grupet si “aktorë joshtetërorë, brenda shtetit, por jo të kontrolluar nga shteti”.
Për muaj të tërë përpara ofensivës, Houthit kishin kryer sulme me raketa balistike dhe dronë në rajon, duke bombarduar portin e Mokhas për t’u siguruar që kundërshtarët e tyre të mbështetur nga Arabia Saudite të mos merrnin ndihmë nga deti, dhe duke avancuar drejt perëndimit nga Taizi për të kontrolluar malet që mbikëqyrin portin.
Në fillim të javës së kaluar, Tareq Saleh, komandanti i një prej formacioneve më të rëndësishme anti-Huthi, Rezistencës Kombëtare, u ankua se situata po përkeqësohej dhe se po merrte shumë pak mbështetje, më tha zyrtari jemenas. “Ishte e qartë se linjat e tij të mbrojtjes po dështonin”, tha zyrtari.
Ushtarët anti-Huthi nisën të shihnin forca të tjera aleate duke u tërhequr dhe supozuan se luftëtarët që po largoheshin kishin “marrë informacion më të mirë nga drejtuesit e tyre për t’u larguar”, më tha Nagi. “Pastaj patëm këtë efekt domino. A mund ta imagjinoni, 60 mijë ushtarë thjesht duke ikur për të shpëtuar jetën?” Kishte gjithashtu raportime se Houthit kishin komprometuar sistemet e komunikimit të armiqve të tyre dhe kishin dhënë urdhra të rremë për tërheqje.
Shumë vëzhgues besojnë se beteja mund të kishte zhvilluar ndryshe nëse Emiratet do të ishin ende të përfshira në Jemen. Forcat emiratase kishin qenë vendimtare gjatë disa operacioneve të mëdha gjatë luftës civile, duke ndihmuar në zmbrapsjen e një ofensive të Huthive drejt qytetit jugor Aden dhe në dëbimin e Al-Kaedës, e cila ka pasur prani në Jemen për dekada, nga qyteti-port jugor Mukalla.
“Ata janë më agresivë. Janë më të disiplinuar. Nuk hezitojnë”, tha zyrtari i lartë jemenas, duke i krahasuar emiratësit me forcat saudite. “Kur shkojnë në luftë, janë fizikisht të pranishëm. Ky është ndryshimi.”
Por, për të tjerë, kriza ka shërbyer si një paralajmërim për mënyrën se si Jemeni ka rënë nën ndikimin e shteteve të huaja – qofshin sauditët, emiratësit apo Irani – që marrin vendime se kur të përshkallëzojnë luftën, si ta zhvillojnë atë dhe çfarë kompromisesh duhet të jenë të gatshëm të pranojnë jemenasit për t’i dhënë fund konfliktit.
“Jemenasit humbën aftësinë e tyre për të vendosur vetë për çështjet lokale”, më tha Maysaa Shuja al-Din, studiuese e lartë në Qendrën Sana’a, një institut kërkimor me bazë në Aden. Lufta “filloi si një konflikt lokal me rrënjë lokale dhe filloi të bëhej gjithnjë e më shumë rajonal”. Si pasojë e viteve të ndërhyrjeve, tha ajo, shumë njerëz në vend kanë filluar të kërkojnë gjithnjë e më shumë liderë të pavarur dhe të dalë nga vetë shoqëria jemenase.
Për momentin, ka të ngjarë që Houthit t’i përdorin fitoret e tyre të fundit dhe ndikimin e ri që kanë fituar në Detin e Kuq për të rritur kërkesat e tyre në çdo negociatë paqeje, më tha ajo.
Në të kaluarën, rebelët kanë kërkuar pagesën e pagave të sektorit publik në zonat që kontrollojnë, duke përdorur të ardhurat e përbashkëta të Jemenit nga nafta, si dhe që Arabia Saudite t’i kompensojë rebelët për luftën.
Duke pasur parasysh natyrën gjithmonë në ndryshim të vijave të frontit në konfliktin e Jemenit, përveç atyre në të gjithë rajonin, kontrolli i Huthive mbi Bab el-Mandeb ka të ngjarë të jetë “kalimtar”, tha zyrtari jemenas.
Në çdo rast, tha ai, Houthit “duan të negociojnë për diçka tjetër”.New Yorker
