Nga Julia Musto – Independent
Kolumbia, Venezuela, Japonia, Indonezia, Spanja dhe Meksika janë goditur të gjitha nga tërmete të mëdha këtë verë. Por ekspertët thonë gjithçka është normale.
Tërmete të fuqishme kanë shkaktuar shkatërrime në disa pjesë të botës gjatë kësaj vere.
Kolumbia, Venezuela, Japonia, Indonezia, Spanja dhe Meksika janë goditur të gjitha nga lëkundje të forta sizmike, duke krijuar përshtypjen se planeti po përjeton një valë të pazakontë tërmetesh.
Një tërmet me magnitudë 7.7 goditi Filipinet në qershor, duke shkaktuar edhe cunami. Po atë muaj, dy tërmete të njëpasnjëshme me magnitudë mbi 7.0 goditën Venezuelën, duke lënë mijëra viktima. Në korrik, një tërmet 6.8 ballë tronditi Japoninë, ndërsa një tjetër me magnitudë 7.3 ra pranë brigjeve jugore të Meksikës.
Në fillim të këtij muaji, një tërmet 7.4 goditi Kolumbinë, një nga më të fortët në vend prej vitesh, ndërsa një tjetër me magnitudë 7.7 zhvendosi rreth 40 mijë njerëz në Indonezi. Këtë javë, një tërmet 4.9 ballë çoi në evakuimin e qindra personave në Spanjë.
Numri i tërmeteve të mëdha brenda një periudhe kaq të shkurtër mund të duket tronditës, por ekspertët thonë për “The Independent” se kjo është brenda normales për një planet që është vazhdimisht në lëvizje.
“Nuk po shoh asgjë të pazakontë këtu. E gjitha është brenda luhatjeve tipike të ritmit të tërmeteve që shohim zakonisht”, tha Zachary Ross, profesor i gjeofizikës në Caltech.
Tërmetet ndodhin kur pllakat tektonike nëntokësore fërkohen me njëra-tjetrën, duke krijuar lëkundjet që ndihen në sipërfaqe. Ato ndihmojnë gjithashtu në çlirimin e nxehtësisë nga bërthama e planetit.
Tërmetet mbi magnitudën 7.0 konsiderohen “të mëdha” dhe mund të shkaktojnë dëme serioze në zona të gjera. Deri tani këtë vit janë regjistruar 11 tërmete të tilla, por kjo është ende nën mesataren vjetore prej 15 deri në 18 tërmetesh të mëdha, sipas Maureen Long, profesoreshë dhe drejtuese e Departamentit të Shkencave të Tokës dhe Planetit në Universitetin Yale.
“Duket si një model, sepse për fat të keq disa nga këto ngjarje kanë ndodhur në zona të populluara dhe kanë shkaktuar dëme të mëdha, ndaj kemi parë shumë tituj lajmesh”, tha ajo.
Sipas Dr. Allen Husker, profesor kërkimor i gjeofizikës në Caltech, këtë vit priten 17 ose 18 tërmete të mëdha, bazuar në ritmin e një viti tipik aktiv, ku mund të regjistrohen deri në 20.
“Nëse arrijmë atë numër, do të ishte pak i lartë, por jo i pazakontë”, tha ai.
Ekspertët theksojnë gjithashtu se nuk ka asnjë tregues që tërmetet e kësaj vere janë të lidhura me njëri-tjetrin. Sipas sizmologut John Emilio Vidale, nga Universiteti i Uashingtonit, ato janë “pothuajse me siguri rastësi”.
“Të gjitha tërmetet e mëdha që kanë ndodhur së fundmi kanë ndodhur në zona të ndryshme kufitare të pllakave tektonike dhe në mjedise të ndryshme tektonike”, tha William Barnhart, ndihmëskoordinator i programit për rreziqet nga tërmetet në Shërbimin Gjeologjik të SHBA-së.
“Edhe pse mund të duken afër njëra-tjetrës në hapësirë dhe kohë, nga pikëpamja sizmologjike nuk janë të tilla”, shtoi ai.
Tërmetet e mëdha mund të shkaktojnë lëkundje më të vogla në zona të largëta dhe pasgoditje, siç ndodhi në Venezuelë. Por, sipas Eric Dunham, profesor i gjeofizikës në Universitetin Stanford, “nuk ka prova që tërmetet e mëdha shkaktojnë tërmete të tjera të mëdha në shkallë globale”.
Kjo do të thotë se një tërmet i madh në një pjesë tjetër të botës nuk ndikon në gjasat që një tërmet shkatërrues të ndodhë në SHBA, thanë Long dhe Husker.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se një ngjarje e madhe sizmike është e përjashtuar. Çarja tektonike e San Andreas në Kaliforninë Jugore mbetet një nga zonat që po monitorohen nga afër. Po ashtu edhe zona e nënzhytjes Cascadia në Paqësorin Veriperëndimor, që shtrihet përgjatë brigjeve të Oregonit dhe Uashingtonit.
Këto çarje tektonike të Bregut Perëndimor mund të ndikojnë te njëra-tjetra dhe të shkaktojnë pasoja edhe më të rënda, paralajmëruan studiuesit e Universitetit Shtetëror të Oregonit tetorin e kaluar.
“Parashikimi për çarjen tektonike të San Andreas është se ajo është e vonuar për një tërmet të madh”, tha Folarin Kolawole, profesor asistent në Departamentin e Shkencave të Tokës dhe Mjedisit në Universitetin Columbia.
“Megjithatë, ka shumë çarje të tjera tektonike në SHBA që janë nën stres kritik dhe mund të prodhojnë tërmet nëse ndodh një shqetësim i rëndësishëm rreth tyre”, shtoi ai.
Ekspertët kujtojnë se tërmetet nuk mund të parashikohen, ndaj përgatitja mbetet mbrojtja më e mirë. Ashtu si për fatkeqësi të tjera të mëdha, si uraganet apo stuhitë e dimrit, është e rëndësishme të ketë një plan evakuimi dhe një paketë emergjence.
Për tërmetet, aplikacionet e paralajmërimit të hershëm si ShakeAlert dhe MyShake mund të japin deri në një minutë njoftim paraprak.
Gjatë një tërmeti, njerëzit duhet të ulen në dysheme, të futen poshtë një vendi të mbrojtur larg dritareve dhe të mbahen fort, këshillon Kryqi i Kuq Amerikan. Personat që ndodhen jashtë duhet të shkojnë në një hapësirë të hapur, larg ndërtesave dhe linjave elektrike, sipas USGS.
“Tërmetet e mëdha dhe të rralla mund të jenë shkatërruese, por po aq të rrezikshme mund të jenë edhe tërmetet më të vogla që ndodhin më shpesh. Të jesh i përgatitur për mënyrën si duhet të reagosh ndaj një tërmeti është mënyra më e mirë për ta përballuar kur ai ndodh”, tha Barnhart.
