Akuzat për kontrabandë nafte mes Shqipërisë dhe Kosovës kanë rikthyer edhe një herë në vëmendje një problem të vjetër, për të cilin prej vitesh flitet në mënyrë të përsëritur, por pa një reagim të qartë dhe të plotë nga institucionet përgjegjëse.
Deputeti socialist Erion Braçe ngriti publikisht dyshime të forta për rieksportin e hidrokarbureve nga Shqipëria drejt Kosovës, duke deklaruar se një pjesë e kësaj nafte mund të mos përfundojë realisht në Kosovë, por të tregtohet brenda vendit.
Një akuzë e tillë, për nga pesha financiare dhe institucionale, do të duhej të kishte vënë menjëherë në lëvizje doganat, tatimet, policinë, prokurorinë dhe strukturat e tjera ligjzbatuese. Por deri tani, denoncimi publik ka kaluar pa një përgjigje të qartë institucionale, sikur të bëhej fjalë për një debat politik të zakonshëm dhe jo për një skemë të mundshme evazioni dhe kontrabande me vlera të mëdha.
Thelbi i dyshimit lidhet me mekanizmin e rieksportit. Në letër, karburanti del nga Shqipëria drejt Kosovës. Por sipas akuzës së ngritur, ekziston dyshimi se një pjesë e kësaj sasie nuk largohet realisht nga tregu shqiptar, por riqarkullohet brenda vendit, duke shmangur detyrimet fiskale dhe duke krijuar përfitime të paligjshme për operatorë privatë dhe persona të lidhur me strukturat shtetërore.
Në një skemë të tillë, dëmi nuk është vetëm te konkurrenca e pandershme në tregun e karburanteve. Dëmi kryesor bie mbi buxhetin e shtetit, i cili humbet të ardhura nga taksat dhe detyrimet doganore. Në të njëjtën kohë, deformohet tregu, favorizohen operatorë të caktuar dhe krijohet një rrjet informal që nuk mund të funksionojë pa dijeninë ose bashkëpunimin e zyrtarëve publikë.
Pika doganore e Morinës del në qendër të këtyre dyshimeve, pasi është një nga nyjet më të rëndësishme të lëvizjes së mallrave mes Shqipërisë dhe Kosovës. Përmes kësaj pike kalojnë produkte të ndryshme, por hidrokarburet mbeten një nga kategoritë më të ndjeshme për shkak të vlerës së lartë dhe taksave që lidhen me to.
Në këtë proces, rol të rëndësishëm ka edhe Laboratori Doganor, i cili kryen analizat për mallrat e importuara dhe të eksportuara, përfshirë produktet energjetike. Analizat e laboratorit shërbejnë për të përcaktuar llojin e produktit, klasifikimin tarifor dhe detyrimet që duhet të paguhen nga subjektet tregtare.
Pikërisht këtu lind një tjetër pikë e errët. Nëse analizat vonohen, nëse mostrat nuk përpunohen në kohë, ose nëse procedurat mbeten pezull për periudha të gjata, krijohet hapësirë për abuzim. Në rastin e hidrokarbureve, vonesat mund të shërbejnë për të humbur gjurmën e mallit, për të zvarritur verifikimin dhe për të lejuar qarkullimin e tij jashtë kontrollit real administrativ.
Një raport i Kontrollit të Lartë të Shtetit ka evidentuar probleme serioze në funksionimin e Laboratorit Doganor. Sipas gjetjeve të raportit, në disa raste nuk ka pasur kapacitete teknike për kryerjen e të gjitha analizave të kërkuara për verifikimin e klasifikimit tarifor. Po ashtu, janë konstatuar mostra me tejkalim afati, të deleguara në laboratorë të tjerë, me vonesa që në disa raste shkojnë nga dy deri në gjashtë vjet.
Një situatë e tillë ngre pikëpyetje të mëdha mbi efektivitetin e kontrollit doganor. Nëse një mostër e produktit energjetik nuk analizohet në kohë, atëherë verifikimi i saktë i mallit humbet vlerën praktike. Malli ndërkohë mund të jetë qarkulluar, shitur ose zhdukur nga zinxhiri i kontrollit.
KLSH ka evidentuar gjithashtu raste kur mostrimet e deleguara rezultojnë pa raporte testimi dhe pa certifikata, për shkak të mospagesës së detyrimeve nga subjektet tregtare. Kjo do të thotë se vijimi i procedurës administrative është kushtëzuar nga veprime të vetë subjekteve që duhej të kontrolloheshin.
Në këtë kuptim, problemi nuk qëndron vetëm te dyshimi për kontrabandë, por edhe te dobësia e mekanizmave që duhet ta parandalojnë atë. Kur laboratori nuk funksionon me shpejtësi dhe transparencë, kur analizat vonohen për vite, kur raportet mungojnë dhe kur verifikimi bëhet i pamundur në kohë reale, atëherë sistemi doganor humbet një pjesë të rëndësishme të aftësisë së tij kontrolluese.
Ndërkohë, Drejtoria e Përgjithshme e Doganave ka hapur së fundmi edhe procedura tenderimi që lidhen me Laboratorin Doganor. Njëra prej tyre ka të bëjë me mirëmbajtjen dhe kalibrimin e aparaturave, me fond limit mbi 33 milionë lekë, ndërsa një tjetër lidhet me blerjen e materialeve dhe reagentëve laboratorikë, me fond limit mbi 6.6 milionë lekë.
Këto procedura tregojnë se laboratori vijon të konsiderohet strukturë e rëndësishme për kontrollin e mallrave. Por pyetja kryesore mbetet nëse investimet dhe mirëmbajtja e tij po përkthehen realisht në kontroll efektiv, apo nëse problemi qëndron te mënyra si përdoret ky mekanizëm në praktikë.
Akuzat për kontrabandë nafte mes Shqipërisë dhe Kosovës nuk mund të trajtohen si deklarata politike kalimtare. Ato prekin një sektor me peshë të madhe financiare, ku qarkullojnë miliona euro dhe ku çdo shmangie nga detyrimet fiskale sjell humbje të drejtpërdrejta për buxhetin.
Për këtë arsye, institucionet duhet të japin përgjigje të qarta. Duhet të verifikohet sa naftë është deklaruar si rieksport drejt Kosovës, sa prej saj ka dalë realisht nga territori shqiptar, cilët operatorë janë përfshirë në këtë proces, cilat janë analizat laboratorike të kryera dhe nëse ka raste kur mallrat kanë lëvizur pa verifikim të plotë.
Po ashtu, duhet të hetohet roli i zyrtarëve doganorë në pikat kufitare, funksionimi i Laboratorit Doganor dhe çdo vonesë që mund të ketë ndikuar në humbjen e kontrollit mbi produktet energjetike.
Në mungesë të një hetimi të plotë dhe të një përgjigjeje institucionale, dyshimet për kontrabandë do të vazhdojnë të mbeten pjesë e një realiteti të njohur, por të patrajtuar. Dhe nëse një skemë e tillë ekziston, ajo nuk mund të funksionojë vetëm nga operatorët privatë. Ajo kërkon heshtje, tolerim ose bashkëpunim nga brenda shtetit. /gazetajone
Lexo edhe:
“Nuk kam asnjë energji për të urryer një shpirt” Beatrix ndan një mesazh të rëndësishëm me të gjithë
Bie kontrabanda e naftës në janar, rriten deklarimet për akcizën: Çfarë nuk thonë doganat, por e tregojnë statistikat
Kontrabanda e naftës bën kërdinë, kapet ARI I ZI me 670 000 litra! Sa të tjera kanë hyrë?!
