Fitorja e madhe zgjedhore e Péter Magyar i jep fund 16 viteve të sundimit populist të krahut të djathtë nën Viktor Orbán. Por efektet e asaj fitoreje ka të ngjarë të ndihen përtej kufijve të Hungarisë, nga Brukseli në Moskë dhe nga Kievi në Washington.
Çfarë do të thotë fitorja për BE-në?
Përpjekjet e shpeshta të Orbán për të minuar përpjekjet e BE-së për veprim kolektiv – për të mos përmendur mbrojtjen e tij krenare të “demokracisë joliberale” që Hungaria u bë gjatë qeverisjes së tij – e acaruan dhe e zemëruan Komisionin Evropian.
Vetoja e tij ndaj një kredie masive të BE-së për Ukrainën dhe strategjia e tij për të vonuar, dhe ndonjëherë për të kundërshtuar, sanksionet e BE-së ndaj Rusisë, e lanë bllokun të dukej i përçarë.
Ndërkohë, përbuzja e tij për normat demokratike, dështimi për të luftuar korrupsionin, përbuzja për sundimin e ligjit dhe goditjet e tij ndaj medias e çuan komisionin të pezullojë miliarda euro fonde për Hungarinë.
Nga ana tjetër, Magyar ka premtuar të riparojë marrëdhënien e tendosur të Hungarisë me bllokun dhe të adresojë shumë nga shqetësimet e saj. Në një fjalim të hënën në mëngjes, ai u zotua të punojë për “një Hungari të lirë, evropiane, që funksionon mirë dhe të dhembshur”.
Ursula von der Leyen, presidentja e Komisionit Evropian, e bëri të qartë lehtësimin e saj për rezultatin e zgjedhjeve – dhe shpresat e saj për rifillimin e marrëdhënieve me Hungarinë – në një postim në X.
“Hungaria ka zgjedhur Evropën”, shkroi ajo.
“Evropa gjithmonë ka zgjedhur Hungarinë. Së bashku, ne jemi më të fortë. Një vend kthehet në rrugën e tij evropiane. Bashkimi bëhet më i fortë’”.
Po Rusia dhe Ukraina?
Paraardhësi i Magyar nuk e mbajti sekret afërsinë e tij me Moskën. Jo vetëm që Orbán vazhdoi të blinte naftë dhe gaz rus – dhe u takua me Vladimir Putinin pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022 – ai gjithashtu bllokoi një kredi të rëndësishme të BE-së prej 90 miliardë eurosh (78 miliardë paund) për Ukrainën për ndihmën ushtarake dhe mbështetjen e qeverisë që nevojitej urgjentisht.
Raportet e fundit të medias kanë sugjeruar gjithashtu se Budapesti ndau informacione konfidenciale të BE-së me Kremlinin, duke shkaktuar zemërim të mëtejshëm nga BE.
Për momentin, linjat e Hungarezëve për Ukrainën nuk duken shumë ndryshe nga disa të Orbán-it: kryeministri i ri ka thënë se do të vazhdojë me kundërshtimin e Hungarisë për dërgimin e armëve në vend dhe për përshpejtimin e hyrjes në BE për Kievin.
Por qeveria e re mund të zgjedhë të tregojë një drejtim më pajtues duke hequr dorë nga kundërshtimi i saj ndaj kredisë prej 90 miliardë eurosh të BE-së; duke pasur parasysh qëllimin e tij të deklaruar për riparimin e marrëdhënieve, duket e pamundur që Hungarezët të ushtrojnë veto aq lirisht sa paraardhësi i tij.
Kremlini ka thënë se shpreson të “vazhdojë kontaktet pragmatike me udhëheqjen e re”, ndërsa presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, tha se vendi i tij ishte “gati për takime dhe punë të përbashkët konstruktive për të mirën e të dy kombeve, si dhe për paqen, sigurinë dhe stabilitetin në Evropë”.
Mbrojtja e zhurmshme dhe agresive e kryeministrit në largim e vlerave tradicionale të familjes së krishterë e bëri atë një figurë jashtëzakonisht të popullarizuar dhe të fuqishme për bashkëkohësit e tij të krahut të djathtë dhe të ekstremit të djathtë.
Ndërsa kritikët e tij e panë atë si joliberal, intolerant dhe thellësisht jodemokratik, admiruesit e tij u kënaqën me përbuzjen e tij për shumë nga vlerat e çmuara në shumicën e vendeve të BE-së. Largimi i Orbán-it i ka lënë ata duke mbajtur zi për një totem shumë të çmuar.
Liderja franceze e ekstremit të djathtë, Marine Le Pen, tha se Orbán kishte “mbrojtur lirinë dhe sovranitetin e Hungarisë me guxim dhe vendosmëri”, ndërsa kryeministri pragmatik i Italisë, Giorgia Meloni, përgëzoi Hungarinë, por gjithashtu falënderoi Orbán për “bashkëpunimin intensiv për këto vite”.
Santiago Abascal, udhëheqësi i partisë së ekstremit të djathtë Vox të Spanjës, ishte më pak i matur. “Hungaria ishte i vetmi komb evropian që ishte i sigurt nga pushtimi islamist”, shkroi ai në X të dielën në mbrëmje.
“Disfata e Victor Orbán e vë atë në rrezik. Orbán lë një Hungari që është shumë më e mirë se ajo që trashëgoi. Dhe ai lë një gjurmë të thellë në të gjitha forcat patriotike të Evropës”.
Dhe ku e lë kjo Trumpin dhe SHBA-të?
Disfata e Orbán do të vijë gjithashtu si një goditje për Donald Trumpin, administratën e tij dhe lëvizjen Maga. Siç vuri në dukje dikur ish-këshilltari i Trumpit, Steve Bannon, Orbán ishte “Trump para Trumpit” – një plan joshës, i një njeriu për politikë joliberale.
Presidenti amerikan e kishte mbështetur vazhdimisht Orbán-in dhe premtoi, tre ditë më parë, se do të sillte “fuqi ekonomike” të SHBA-ve në vend nëse Orbán rizgjidhej.
Rëndësia politike dhe ideologjike e Orbán-it për Trump u nënvizua më tej nga vizita e javës së kaluar e zëvendëspresidentit amerikan, JD Vance.
“Ne duhej të tregonim se…në fakt, ka shumë miq në të gjithë botën që e pranojnë se Viktori dhe qeveria e tij po bëjnë një punë të mirë dhe se janë partnerë të rëndësishëm për paqen”, tha Vance, ndërsa u përpoq të hidhte poshtë akuzat për ndërhyrje zgjedhore të SHBA-ve.
Shkalla e fitores së Magyarit ka nxitur tashmë disa nga e djathta evropiane të mendojnë nëse një mbështetje e Trumpit mund të jetë në të vërtetë puthja e vdekjes.
Ministri i Mbrojtjes i Belgjikës, Theo Francken, e përshkroi mbështetjen e Vance si “një veprim vërtet budalla të fushatës”, duke shtuar: “Unë jam një politikan i krahut të djathtë dhe mendoj se e djathta ekstreme po sillet vërtet budallaqe. Dhe se Magas duhet të ndalojë së bëri fushatë ndërkombëtare sepse të gjithë dhe gjithçka që mbështesin humbasin zgjedhjet. Plumb në vend të arit. Reklama më e mirë për të majtën. Çmenduri”. (The Guardian)
